Οι «φύλακες» της οικονομίας βάλτωσαν στα χρέη

19/1/2013

Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του πλανήτη βρίσκονται σε ειδική αποστολή, σχεδόν σταυροφορία, έκαστη εστιάζοντας στα ειδικά προβλήματα της οικονομίας της αλλά όλες πασχίζοντας να αποτρέψουν ένα σενάριο απόλυτης καταστροφής. Μέχρι στιγμής τα έχουν καταφέρει αρκετά καλά, όμως όλες σκοντάφτουν στο ίδιο εμπόδιο: Μοιάζει αδύνατον να δραπετεύσουν από τις άνευ προηγουμένου πολιτικές διοχέτευσης ρευστότητας (ήτοι εκτύπωσης χρήματος) στις αγορές τους και να επαναφέρουν τις οικονομίες τους στον? ίσιο δρόμο.

Στην τελευταία τους συνεδρίαση τον Δεκέμβριο τα μέλη της επιτροπής ανοικτής αγοράς της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας (Fed) αποφάσισαν να προσθέσουν έναν νέο στόχο, πλάι στον ήδη υπάρχοντα της αποτροπής ενός νέου Μεγάλου Κραχ. Δήλωσαν ότι η υπερχαλαρή νομισματική τους πολιτική, η οποία συνίσταται στα μηδενικά επιτόκια του δολαρίου και την συστηματική εκτύπωση φρέσκου χρήματος, μέχρις ότου το ποσοστό ανεργίας στις ΗΠΑ να υποχωρήσει στο 6,5%, κι εφόσον ο πληθωρισμός δεν αυξηθεί πάνω από το 2,5%.

Παράλληλα, ανακοίνωσαν ότι αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 2013 θα αγοράζει κάθε μήνα κρατικά ομόλογα ΗΠΑ συνολικής αξίας 45 δισ. δολαρίων, χωρίς προκαθορισμένο χρονικό ή ποσοτικό όριο στις αγορές αυτές.

Οι τελευταίες έρχονται ως προσθήκη στις μηνιαίες αγορές ενυπόθηκων τίτλων συνολικού ύψους 40 δισ. δολ. που είχαν ανακοινώσει τον περασμένο Σεπτέμβριο. Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου παροχή ρευστότητας στην αγορά, η οποία αναμένεται να αυξήσει περαιτέρω τον ήδη διογκωμένο ισολογισμό της Fed. Ο τελευταίος έχει εκτοξευτεί από τα 869 δισ. δολ. τον Αύγουστο του 2007 σε σχεδόν 3 τρισ. δολ. τον Δεκέμβριο του 2012. Γι' αυτό και τελευταία έχουν αρχίσει να σημειώνονται αντιδράσεις και στο εσωτερικό της Fed. Ιδιαίτερα από υπό την παράλληλη απειλή των δημοσιονομικών προβλημάτων των ΗΠΑ με το έλλειμμα που ξεπερνά το 1 τρισ. δολ. και το δημόσιο χρέος που άγγιξε τα 15 τρισ. δολ. και βαίνει συνεχώς αυξανόμενο δίχως ακόμα η οικονομία να δείχνει ότι έχει μπει σε σταθερή αναπτυξιακή τροχιά. Μόνο που ακριβώς γι' αυτό οι όποιες αντιδράσεις αδυνατούν να μετουσιωθούν σε αλλαγή πολιτικής της Fed?

Ευρωζώνη
Τον περασμένο Ιούλιο, ο Μάριο Ντράγκι αποκλιμάκωσε μια εντεινόμενη κρίση εμπιστοσύνης στο ευρώ με δυο απλές φράσεις στο περιθώριο μιας κατά τ' άλλα συνηθισμένης ομιλίας τους. «Στο πλαίσιο της εντολής μας, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να κάνει ό,τι χρειάζεται για να διατηρήσει το ευρώ», είπε προσθέτοντας, «και πιστέψτε, θα είναι αρκετό». Αυτή ίσως αποδειχθεί η πιο επιτυχημένη φραστική παρέμβαση κεντρικής τράπεζας στην ιστορία.

Μερικές εβδομάδες αργότερα, η ΕΚΤ δεσμεύτηκε να αγοράσει ομόλογα χωρών-μελών της Ευρωζώνης με υψηλό κόστος δανεισμού (π.χ. Ισπανία, Ιταλία) αν οι κυβερνήσεις τους αναλάμβαναν δεσμεύσεις ανάλογες με τις χώρες του Μνημονίου. Καμία κυβέρνηση δεν ζήτησε αυτήν τη βοήθεια έτσι η ΕΚΤ και δεν δαπάνησε ούτε ένα ευρώ και είδε την κρίση του ευρώ να εκτονώνεται άμεσα. Το τελευταίο αντανακλάται στη σημαντική υποχώρηση των επιτοκίων δεκαετούς δανεισμού της Ισπανίας και της Ιταλίας. Επίσης, σταμάτησαν να επιδεινώνονται ανισορροπίες στο σύστημα πληρωμών TARGET2 της ΕΚΤ, ενώ και ο ισολογισμός της τελευταίας συρρικνώθηκε ελαφρώς κατά 146 δισ. δολ. από το Καλοκαίρι ως τις αρχές του 2013.

Κάπου εδώ όμως σταματούν τα καλά νέα και επελαύνει η αδυσώπητη πραγματικότητα: Η Ευρωζώνη ετοιμάζεται για ύφεση ακόμα και στις πιο δυνατές της οικονομίες (Γερμανία), η δημοσιονομική σταθερότητα στις προβληματικές (μνημονιακές ή μη) χώρες δεν έχει ακόμα διασφαλιστεί, ενώ οι τράπεζες παραμένουν ο αδύναμος κρίκος παρά την ανάσα που τους έδωσε η άνοδος στις τιμές των μετοχών τους το τελευταίο τρίμηνο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προοπτική απόσυρσης της ρευστότητας που η ΕΚΤ διοχέτευσε για να σώσει το ευρώ και τις τράπεζές του, με συνέπεια το «ξεχείλωμα» του ισολογισμού της από τα 1,2 τρισ. ευρώ το 2007 στα 3 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2012, κρίνεται απαγορευτική, παρά τις σχετικές εκκλήσεις που έκαναν αυτήν την εβδομάδα αξιωματούχοι του Βερολίνο.

Ιαπωνία
Η περαιτέρω χαλάρωση της ήδη υπερχαλαρής νομισματικής πολιτικής της ιαπωνικής κεντρικής τράπεζας (BoJ) αποτελούσε προεκλογική δέσμευση του ιάπωνα πρωθυπουργού, Σίνζο Άμπε. Η εκλογική του νίκη άνοιξε το δρόμο για την υλοποίηση της δέσμευσης αυτής χωρίς ενδοιασμούς για τον πολιτικό έλεγχο της BoJ. Στο τέλος Ιανουαρίου, κυβέρνηση και BoJ αναμένεται να εκδώσουν κοινή ανακοίνωση, όπου θα τίθεται στόχος να αυξηθεί ο πληθωρισμός στο 2% και να ενισχυθεί με περαιτέρω ρευστότητα η αγορά (δηλαδή να τυπωθεί ακόμα περισσότερο χρήμα). Σκοπός του Τόκιο δείχνει να είναι η εξασθένηση του γεν έναντι του δολαρίου (το οποίο με τη σειρά του αποδυναμώνεται ολοένα και περισσότερο από την εκτύπωση χρήματος στις ΗΠΑ) κι ως εκ τούτου η ενίσχυση των ιαπωνικών εξαγωγών. Ήδη, τον τελευταίο μήνα το ιαπωνικό νόμισμα έχει υποχωρήσει κατά περίπου 8% έναντι του δολαρίου. Εν τω μεταξύ, η συνεχής εκτύπωση χρήματος έχει αυξήσει τον ισολογισμό της BoJ κατά 142% τα τελευταία δυο χρόνια, καθώς ξεπερνά τα 91 τρισ. γεν. Ακόμα, όμως, η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη δεν έχει κατορθώσει να βρει διέξοδο από την τρύπα του στασιμοπληθωρισμού στην οποία έπεσε στο τέλος της δεκαετίας του '80?

Βρετανία
Αφού πρώτα απέτρεψε την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Βρετανίας από το 2008 και μετά υιοθετώντας από νωρίς την τακτική της ποσοτικής χαλάρωσης της νομισματικής της πολιτικής (ένας ευφημισμός για την εκτύπωση χρήματος) η Τράπεζα της Αγγλίας (BoE) αναμετράται με τις δυνάμεις της ύφεσης. Οι τελευταίες δείχνουν να έχουν το πάνω χέρι αφού σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της BoE, οι πιθανότητες μιας νέας ύφεσης το 2013 είναι ιδιαίτερα υψηλές. Γι' αυτό και η μόνη συζήτηση που γίνεται σχετικά με την ρευστότητα που έχει διοχετεύσει στην αγορά είναι όχι αν θα την αποσύρει, αλλά αν θα την επεκτείνει.

Μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της BoE ανέρχεται σε 375 δισ. στερλίνες (μαζί με την τελευταία προσθήκη άλλων 50 δισ. τον περασμένο Οκτώβριο), με προοπτική περαιτέρω αύξησής του το 2013.

Ελβετία
Το ελβετικό φράγκο έχει αποδειχθεί από τα πλέον αγαπημένα καταφύγια των επενδυτών κατά τη διάρκεια της κρίσης. Ως εκ τούτου, οι πιέσεις για ανατίμησή του ήταν άνευ προηγουμένου, με συνέπεια μια άνευ προηγουμένου παρέμβαση της ελβετικής κεντρικής τράπεζας (SNB). Με το φράγκο να οδεύει ολοταχώς σε ισοτιμία 1 προς 1 με το ευρώ, η SNB έθεσε όριο στα 1,20 φράγκα /ευρώ. Για να κρατήσει το στόχο αυτό αναγκάστηκε να τυπώσει χρήμα και να διογκώσει ανησυχητικά -σύμφωνα με ελβετικούς τραπεζικούς κύκλους- τον ισολογισμό της σε πάνω από 500 δισ. φράγκα, δηλαδή επίπεδα που πλησιάζουν το συνολικό ΑΕΠ της Ελβετίας. Έτσι, η πιο συντηρητική κεντρική τράπεζα του πλανήτη, αναδείχθηκε μέσα σε ελάχιστους μήνες στην πλέον ριψοκίνδυνη, δίχως?όπως ομολογούν οι Ελβετοί παρά την πρόσφατη υποχώρηση του φράγκου στα 1,24 δολάρια- προοπτική διεξόδου, όσο σοβεί η κρίση σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη.

Πηγή