John Greenwood: «Η ευρωζώνη απειλείται με χαμένη 10ετία»

21/6/2013

John Greenwood // επικεφαλής οικονομολόγος της Invesco Asset Management

Με ισχυρό ευρώ, παραπαίουσες τράπεζες και αυστηρή λιτότητα είναι απορίας άξιον πώς θα εξέλθει από την ύφεση η ευρωζώνη, λέει ο Τζον Γκρίνγουντ, επικεφαλής οικονομολόγος της Invesco, επενδυτικού κολοσσού εισηγμένου στον S&P με ενεργητικό 730 δισ. δολ.

Υιοθετείτε το σενάριο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για ανάκαμψη στην Ευρωζώνη το β' εξάμηνο του έτους;

Όχι, νομίζω ότι πρόκειται για επίσημη προπαγάνδα. Σοβαρά, η ΕΚΤ λειτουργεί σαν εκκλησία. Εάν πιστεύεις ότι η οικονομία θα ανακάμψει και το τραπεζικό σύστημα εξυγιαίνεται τότε ανήκεις στο ποίμνιό της. Αν όχι, τότε δεν είσαι πιστός. Οι εκτιμήσεις του ιδιωτικού τομέα είναι πολύ πιο απαισιόδοξες από αυτές της Φραγκφούρτης. Αν εξετάσει κανείς με βάση την εμπειρία του παρελθόντος πώς εξέρχεται μια οικονομία από την ύφεση, χρειάζεσαι τουλάχιστον ένα από τα τρία εργαλεία: Πρώτον, την υποτίμηση του νομίσματος, κάτι που δεν συμβαίνει στην ευρωζώνη, με το ευρώ να εμφανίζεται σχετικά ισχυρό έναντι του δολαρίου. Δεύτερον, επεκτατική δημοσιονομική πολιτική που αποτελεί τον αντίποδα της λιτότητας. Και τρίτον, νομισματική χαλάρωση, που επίσης δεν έχουμε στην ευρωζώνη. Επομένως, από πού θα προέλθει η ανάκαμψη; Και αυτό είναι μόνο η μια πλευρά του προβλήματος. Η άλλη έχει να κάνει με τα υψηλά επίπεδα χρέους τόσο στον ιδιωτικό τομέα (νοικοκυριά, επιχειρήσεις, τράπεζες) όσο και στον δημόσιο τομέα που εν πολλοίς υπερχρεώθηκε προσπαθώντας να διασώσει τον ιδιωτικό. Όσο βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία «απομόχλευσης» (de-leveraging), ιδίως στον ιδιωτικό τομέα, η οικονομία είναι δύσκολο να ανακάμψει γιατί κανείς δεν δανείζει/δανείζεται και κανείς δεν καταναλώνει. Παραφράζοντας το διάσημο σλόγκαν του Μπιλ Κλίντον «It's the economy, stupid!» (Είναι η οικονομία, ηλίθιε !) θα έλεγα «It's the balance sheet, stupid!» (Είναι ο ισολογισμός, ηλίθιε!). Επομένως, χωρίς ασθενές ευρώ, χωρίς επεκτατική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική και χωρίς εξυγίανση των ισολογισμών είναι μη ρεαλιστικό να περιμένει κανείς ανάκαμψη στην ευρωζώνη.

Μπορεί να κάνει κάτι η ΕΚΤ για να τονώσει την ανάπτυξη ή ξέμεινε από πυρομαχικά;

Η πρόσφατη μείωση του επιτοκίου ήταν δώρον άδωρον, αν κάποιος δεν θέλει/μπορεί να δανείσει ή να δανειστεί δεν θα το κάνει, είτε με το επιτόκιο στο 0,75%, είτε στο 0,5%. Το κλειδί είναι η εξυγίανση των ισολογισμών των τραπεζών και η ανακεφαλαιοποίησή τους, κάτι που συνέβη στις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα η πιστωτική επέκταση να αυξάνεται κατά 4% ετησίως. Δεν έχει όμως συμβεί στην ευρωζώνη, όπου οι τράπεζες είναι υπερμοχλευμένες και υποκεφαλαιοποιημένες. Στην φάση αυτή, η ΕΚΤ δεν έχει αποφασιστική αρμοδιότητα για να δρομολογήσει την εξυγίανση των τραπεζών όπως η Fed και όταν τις αποκτήσει, δεν ξέρουμε πώς θα λειτουργήσει το νέο σύστημα της ενιαίας εποπτείας. Εδώ όμως υπάρχει ένα ευρύτερο πρόβλημα: Η ευρωζώνη πρέπει να προχωρήσει προς μια πλήρη τραπεζική και δημοσιονομική ένωση, με κοινό υπουργείο Οικονομικών της ευρωζώνης που θα μπορεί να επιβάλει φόρους, να ελέγχει τις δαπάνες και να εκδίδει ευρωομόλογα. Τότε θα μπορούσε να διασώσει οποιαδήποτε τράπεζα, όσο μεγάλες δυσκολίες κι αν αντιμετωπίζει. Όμως, δεν πάμε προς τα εκεί και επιλέγουμε φτωχά ημίμετρα για πολιτικούς λόγους (βλέπε αντιρρήσεις Γερμανίας), με βασικό εργαλείο τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) που χρηματοδοτείται μέσω δανεισμού και είναι προφανώς ανεπαρκής.

Οπότε;

Οπότε, η κρίση χρέους θα ανακυκλώνεται και οι τράπεζες θα παραμένουν αδύναμες. Υπάρχουν ισχυρές ομοιότητες με την Ιαπωνία των δεκαετιών 1980-1990 και είναι ορατός ο κίνδυνος για μια χαμένη δεκαετία και στην ευρωζώνη.

Η Ευρωζώνη (και δη η Γερμανία) φαίνεται να έχει εναποθέσει τις ελπίδες της στις ΗΠΑ και την Κίνα, προσδοκώντας ότι η τόνωση των εξαγωγών θα ενισχύσει την ευρύτερη οικονομία. Είναι βάσιμες οι προσδοκίες αυτές;

Μάλλον, όχι. Οι ΗΠΑ είναι η μόνη από τις μεγάλες οικονομίες του κόσμου που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται με αξιοπρεπείς ρυθμούς, της τάξης του 1,5%-2% σε πραγματικούς όρους, οι οποίοι όμως και πάλι υπολείπονται του μακροπρόθεσμου μέσου όρου. Θα πάρει αρκετά χρόνια πριν επιστρέψει σε ανάπτυξη άνω του 3% και μόνο τότε θα μπορεί να λειτουργήσει σαν ατμομηχανή που θα πυροδοτήσει ανάκαμψη με βάση τις εξαγωγές και πάλι πρωτίστως στη Λατινική Αμερική και στην Ασία και όχι τόσο στην ευρωζώνη που θα μείνει πίσω. Όσο για την Κίνα, θα έλεγα ότι διέρχεται περίοδο σημαντικής επιβράδυνσης των ρυθμών ανάπτυξης. Την περίοδο 2000-2008 η οικονομία «κάλπαζε» με ετήσιο ρυθμό 10%, με τις εξαγωγές να αυξάνονται κατά 20%-30% ετησίως, σε όρους δολαρίου. Στη συνέχεια, όμως οι ρυθμοί αύξησης των εξαγωγών επιβραδύνθηκαν. Έτσι, από 10%, η κινεζική οικονομία αυξάνεται τώρα με ρυθμό 7% και αυτός ακόμα ενδέχεται να είναι εικονικός, με τους πραγματικούς ρυθμούς να εκτιμώνται στο 5%-6%. Αντίθετα από τις ΗΠΑ, η Κίνα δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν ατμομηχανή για τον υπόλοιπο κόσμο, γιατί η εγχώρια ζήτηση έχει μικρή εξάρτηση από τις ξένες οικονομίες και συνεισφέρει στο ΑΕΠ μόνο 35%, ενώ στις δυτικές οικονομίες το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 60%-70%.

Ποιες είναι οι εκτιμήσεις σας για τις διεθνείς αγορές μετά τους τελευταίους χρησμούς του επικεφαλής της Fed, Μπεν Μπερνάνκι;

Νομίζω ότι οι αγορές έχουν πλέον αρχίσει να προεξοφλούν την επιβράδυνση των ρυθμών εκτύπωσης χρήματος που κατά την άποψή μου θα ξεκινήσει προς το τέλος του 2013, τον Σεπτέμβριο το νωρίτερο. Αντί η Fed να «τυπώνει» 85 δισ. δολ. τον μήνα, ίσως ανακοινώσει μια μείωση της τάξης των 20 δισ. δολ. και θα προχωρήσει σε αντίστοιχα βήματα τους επόμενους μήνες. Μόλις σταματήσει η εκτύπωση χρήματος, θα ανοίξει ο δρόμος για την αύξηση των επιτοκίων, με την πρώτη κίνηση να αναμένεται στο τέλος του 2014 ή στις αρχές του 2015. Παρά τις αναταράξεις που βλέπουμε εσχάτως στις αγορές, είμαι αρκετά αισιόδοξος, και δεν αναμένω βίαιες διορθωτικές κινήσεις στο ορατό μέλλον, στο μέτρο που η ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας είναι θετικός παράγοντας για τα χρηματιστήρια και είμαστε στην αρχή ενός νέου κύκλου ανάπτυξης στις ΗΠΑ που μπορεί να διαρκέσει για αρκετά χρόνια. Υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι η Fed θα χειριστεί σωστά τη διαδικασία εξόδου από την υπερχαλαρή νομισματική πολιτική, έχοντας διδαχθεί από τα λάθη που διέπραξε την περίοδο 1994-1995 όταν αύξησε υπερβολικά γρήγορα τα επιτόκια, προκαλώντας έντονους κλυδωνισμούς στις αγορές μετοχών και ομολόγων.

«Νέο κούρεμα χρέους χρειάζεται η Ελλάδα»

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή: Η προοπτική του Grexit έχει απομακρυνθεί και τώρα γίνεται πολύς λόγος για το Greekovery: Τι λέτε;

Θα έλεγα ότι είναι πρόωρο να μιλάμε για ανάκαμψη στην Ελλάδα, θα πάρει αρκετό χρόνο. Κι επικαλούμαι το προηγούμενο της ασιατικής κρίσης του 1995-1996, την οποία έζησα από κοντά. Τότε πολλές χώρες της περιοχής όπως η Ταϊλάνδη, η Κορέα, η Ινδονησία προχώρησαν σε μεγάλες υποτιμήσεις των νομισμάτων τους. Το Χονγκ-Κονγκ δεν το έπραξε και η προσαρμογή εκεί επιχειρήθηκε να γίνει (όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα), δια της εσωτερικής υποτίμησης μισθών και τιμών. Πρόκειται για μια διαδικασία μακροχρόνια και άκρως επώδυνη, ακόμα και για μια δυναμική και ευέλικτη οικονομία όπως το Χονγκ-Κονγκ. Εκεί απαιτήθηκαν έξι χρόνια, στην Ελλάδα που παρουσιάζει διαρθρωτικές αδυναμίες, η προσαρμογή δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη. Θεωρώ ότι οι όποιες εκτιμήσεις περί δυναμικής ανάκαμψης δεν είναι ρεαλιστικές. Αν καταγραφούν θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης το 2014 (σ.σ. όπως υποστηρίζουν οι επίσημες προβλέψεις κυβέρνησης, Κομισιόν και ΔΝΤ) θα κινούνται στα όρια του στατιστικού λάθους, θα είναι δηλαδή αμελητέοι. Πιστεύω ότι η Ελλάδα θα βιώσει μια παρατεταμένη περίοδο στασιμότητας, με τη διαδικασία προσαρμογής να συνεχίζεται στους περισσότερους τομείς της οικονομίας, έστω και αν ένας-δυο κλάδοι (π.χ. ναυτιλία, τουρισμός) καταστούν ανταγωνιστικοί συν τω χρόνω. Συμφωνώ απόλυτα με όσους υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα χρειάζεται περαιτέρω αισθητή ελάφρυνση του χρέους της για να ορθοποδήσει, δεν μπορεί να «σηκώσει» χρέος της τάξης του 175%-180% του ΑΕΠ, ιδιαίτερα με την οικονομία τόσο αδύναμη.

Πηγή