Κώστας Βεργόπουλος: Η Ευρώπη σήμερα συμπεριφέρεται σαν τριτοκοσμική χώρα

7/7/2013

Δεν κρύβεται, ούτε υπεκφεύγει. Ο καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII Κώστας Βεργόπουλος μιλά σταράτα, με την ξεκάθαρη ματιά που του δίνουν οι βαθιές γνώσεις του για την πολιτική ιστορία και την οικονομία.

«Στην Ελλάδα του 2013, τι σας προβληματίζει και τι σας κάνει αισιόδοξο;», τον ρωτήσαμε. «Με προβληματίζει ότι όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις έχουν παραδοθεί αμαχητί και χωρίς την παραμικρή επιφύλαξη στον αποδεδειγμένα αυτοκαταστροφικό μερκελισμό, ενώ σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται σημεία αντίστασης, ακόμη και σε κυβερνητικό πεδίο. Διατηρώ κάποια αισιοδοξία με τη διαθεσιμότητα του ελληνικού λαού, αφού σε κάθε ευκαιρία που του δίνεται καταγράφει τη ζωτικότητά του, τη διάθεση για ζωή και όχι για τα κοιμητήρια, όπως κάποιοι σπεύδουν να προεξοφλούν», μας είπε.

Εχετε δηλώσει ότι η Ευρώπη ακολουθεί μια «θανατηφόρα συνταγή καταστροφής». Τι την κάνει τόσο καταστροφική;

Η Ευρώπη θαυμάστηκε στον κόσμο για την ποιότητα και τον τρόπο ζωής της. Σήμερα, με τη λιτότητα, περικοπές δαπανών και εισοδημάτων συμπεριφέρεται σαν τριτοκοσμική χώρα, που συρρικνώνει τις κοινωνικές υπηρεσίες, προκειμένου να συναγωνίζεται σε ανταγωνιστικότητα τις αναδυόμενες. Γιατί τόσο μίσος και δυσπιστία σήμερα στην Ευρώπη απέναντι στα δημόσια αγαθά της κουλτούρας, του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της υγείας; Ο υπόλοιπος κόσμος τα θαυμάζει στην Ευρώπη, ενώ αυτή τα θεωρεί βαρίδια από τα οποία προσπαθεί να απαλλαγεί, για να γίνει δήθεν ανταγωνιστικότερη. Ενώ πλεονέκτημα της Ευρώπης είναι η ποιότητα, αυτή σήμερα αυτοπαγιδεύεται στο κυνήγι της ποσότητας.

Ποιος είναι ο ρόλος της Γερμανίας;

Ιστορικά συμπλεγματική η Γερμανία: πιστεύει ότι είναι η αδικημένη της ιστορίας, ότι σήμερα αναγνωρίζεται και δικαιώνεται ο ηγεμονικός ρόλος της στην Ευρώπη. Ωστόσο, για τρίτη φορά, κάνει λάθος. Ολα τα συστήματα ηγεμονίας στην ιστορία βασίσθηκαν στη σταθεροποίηση των ηγεμονευομένων. Η ηγεμονία συνεπάγεται όχι μόνον οφέλη για τον ηγεμόνα, αλλά και δαπάνες για τον ηγεμονευόμενο. Ετσι έγινε με τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, την ολλανδική, τη βρετανική, την αμερικανική. Μαζικές βρετανικές και αμερικανικές επενδύσεις στο εξωτερικό και Προγράμματα Μάρσαλ στήριξαν τις αντίστοιχες αυτοκρατορίες. Το γερμανικό σύστημα, κάθε χώρα για τον εαυτό της, λειτουργεί σήμερα ως τροχοπέδη στον σύγχρονο γερμανικό ηγεμονισμό. Ταυτόχρονα παγιδεύει ολόκληρη την Ευρώπη σε ιστορική παρακμή έναντι του υπόλοιπου κόσμου. Ακόμη και ο Χίτλερ είχε αναγνωρίσει το ελληνικό κατοχικό δάνειο, ενώ η Μέρκελ δεν θέλει να ακούει γι΄ αυτό.

Η κρίση είναι μόνο οικονομική; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της;

  Όχιφυσικά. Η κρίση είναι ασφαλώς οικονομική, αλλά τα αίτιά της παραμένουν πολιτισμικά και φιλοσοφικά. Από την εποχή του Φραγκλίνου Ρούζβελτ (1933), η ανθρωπότητα γνωρίζει πώς εξασφαλίζεται η έξοδος από την κρίση. Σήμερα, η Αμερική και η Ιαπωνία διατηρούνται έξω από αυτήν. Αντίθετα, η Γερμανία βυθίζει την Ευρώπη και τον εαυτό της σε αυτήν, όχι γιατί δεν γνωρίζει, αλλά γιατί επιλέγει συνειδητά το χαρτί της κρίσης, επικαλούμενη την εξυγίανση και την ανταγωνιστικότητα, προβλήματα που είναι διακριτά από αυτό της κρίσης. Η Μέρκελ αντιμετωπίζει την Ευρώπη ως Αφρική. Στην Ευρώπη, η κρίση καταγράφεται ως υπολειτουργία του ήδη εγκατεστημένου παραγωγικού δυναμικού, ενώ στην Αφρική όλα πρέπει να γίνουν από την αρχή. Στην πρώτη, η κρίση είναι τεχνικό πρόβλημα, που εύκολα και άμεσα επιλύεται, ενώ στη δεύτερη κοσμογονικό, που απαιτεί μεταξύ άλλων και τη βοήθεια του Θεού.

Πού αποδίδετε την άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ελλάδα;

Η άκρα Δεξιά τροφοδοτείται όχι με την αποτυχία του ενός ή του άλλου κόμματος, αλλά με την αποτυχία ολοκλήρου του πολιτικού συστήματος. Οδεύουν προς αυτήν όχι οι απογοητευμένοι των κομμάτων, αλλά αυτοί που αισθάνονται απατημένοι από το συνολικό δημοκρατικό πολιτικό σύστημα. Ενόσω με εκ των άνω επιλογές καταστρέφονται εκατομμύρια συμπολιτών μας, ο κενός λόγος περί «νέας Ελλάδας» θα ρίχνει στην απόγνωση όλο και περισσότερους από αυτούς. Μηδενισμός από τα κάτω εναντίον μηδενισμού από τα πάνω. Αφού βέβαια, η απόγνωση δεν φέρει λύσεις, αλλά μόνον κοσμογονική καταστροφή.

Πιστεύετε ότι η Αριστερά αναλαμβάνει τις ευθύνες της;

Το πρόβλημα της Αριστεράς δεν θα έπρεπε να είναι δημοσκοπικό ούτε βέβαια ψηφοθηρικό και εκλογικό, αλλά να εγκατασταθεί σε μόνιμη και οργανική «φάση» με την κοινωνία. Η κοινωνία να ηγείται, η Αριστερά να συνδράμει, να υπηρετεί. Αντίθετα, μέχρι σήμερα, η σχέση μεταξύ των δύο παραμένει υποτονική και με εκατέρωθεν δυσπιστία. Η δεύτερη καθυστερεί, δεν μετεξελίσσεται σε ευρύ κοινωνικό κίνημα, άλλα παραμένει υπόθεση νομενκλατούρας επικεντρωμένης με εσωστρέφεια στα οργανωτικά της προβλήματα, που ελάχιστα ενδιαφέρουν τον κόσμο που σήμερα συντρίβεται.

«Θεωρία των δύο άκρων». Κατά τη γνώμη σας, υπάρχουν ομοιότητες της Ελλάδας της κρίσης με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης;

Οι ομοιότητες είναι πολλές. Οχι γιατί συνέβαλε η Βαϊμάρη στην άνοδο του ναζισμού, άλλα γιατί ο ρόλος της γερμανικής Αριστεράς στάθηκε καθοριστικός σε αυτήν την εξέλιξη. Οι μεν Σοσιαλδημοκράτες είχαν ταυτισθεί με τη φιλελεύθερη Δεξιά στην προάσπιση της λιτότητας, ύφεσης και μαζικής ανεργίας, για τη διατήρηση σκληρού νομίσματος. Το δε ΚΚ διασπούσε το κοινωνικό μέτωπο ενάντια σε αυτήν την επιλογή με το σύνθημα «τάξη ενάντια σε τάξη» και κατήγγειλε ως «παράφρονες» και «απατεώνες» όσους συνιστούσαν την καταπολέμηση της μαζικής ανεργίας μέσω δημοσίων δαπανών. Με «αντιπληθωριστικό» μένος, υπεράσπιζε τους μισθωτούς, αλλά άφηνε ακάλυπτους τα εκατομμύρια ανέργων, που όμως αυτά εξασφάλισαν τη νίκη στον ναζισμό. Η μετάβαση δεν έγινε με ρήξη, αλλά με ομαλές δημοκρατικές διαδικασίες και με την ικανοποίηση των αριστερών δυνάμεων στο ότι παρέμειναν «συνεπείς» με τις αρχές τους.

Κατά τη γνώμη σας, χρειάζονται αλλαγές στο πολιτικό σύστημα;

 Το σημερινό σύστημα είναι μόνον κατ' επίφαση δημοκρατικό. Στην ουσία, συνιστά σύστημα υφαρπαγής της ψήφου μεσώ εκβιασμών των πολιτών και στη συνέχεια αποφασίζει ερήμην τους. Ομως, χωρίς δημοκρατική διαφάνεια το σύστημα δεν είναι δημοκρατικό, αλλά απλή καρικατούρα.

Αν θα μπορούσατε να δώσετε μία συμβουλή στη νέα δικομματική κυβέρνηση ποια θα ήταν αυτή;

Αντί να αποφασίζουν οι πιστωτές και να εκτελεί η κυβέρνηση, θα προτιμούσα η κυβέρνηση να προβάλλει και να τηρεί τις κόκκινες γραμμές που δεν επιτρέπεται να παραβιάζονται με κανένα απολύτως πρόσχημα. Αλλωστε, ενόσω η χώρα βυθίζεται σε ύφεση, όχι μόνον καταστρέφεται ο λαός, άλλα και η δυνατότητά του να παράγει πλούτο, πράγμα που ζημιώνει ακόμη και τους πιστωτές. Μέχρι σήμερα, καμιά ελληνική κυβέρνηση δεν κατέστησε σαφές αυτό το πράγμα.

Αλήθεια, πώς είδατε το «μαύρο» της ΕΡΤ στις οθόνες μας;

Το μαύρο δεν προαναγγέλλει μεταρρυθμίσεις, άλλα αδυναμία μεταρρυθμίσεων, κατάργηση και κλείσιμο. Ο φόνος του μαντατοφόρου, όταν το μαντάτο είναι δυσάρεστο.

Ως καθηγητής, έρχεστε σε επαφή με νέους ανθρώπους. Τι μηνύματα λαμβάνετε;

Οι νέοι δεν μασάνε. Νιώθουν βαθύτατα πληγωμένοι, ακόμη και από τους γονείς τους. Η κατάσταση στη νεολαία είναι σήμερα εξαιρετικά εύφλεκτη και αρκεί μια σπίθα, ακόμη και τυχαία, για να πυροδοτήσει εκρήξεις. Ολος ο κόσμος σήμερα κοιτάζει την Ελλάδα, αλλά και η Ελλάδα κοιτάζει τον κόσμο. Οι εξελίξεις θα είναι αλυσιδωτές και σαρωτικές.

Ο πολιτικός επιστήμονας του μέλλοντος ποια στοιχεία θα προτάξει για να περιγράψει την κατάσταση που ζούμε σήμερα;

Στις αρχές του 21ου αιώνα, η Ευρώπη έπεσε θύμα της εικονικής πραγματικότητας που η ίδια είχε φαντασθεί για τον εαυτό της και στη συνέχεια υποχρεώθηκε σε αναγκαστική προσγείωση στην πραγματικότητα, αλλά με υψηλό και ανυπόφορο υλικό και ανθρώπινο κόστος, που θα μπορούσε εξ αρχής να έχει αποφευχθεί, αφού τελικά αυτό δεν θα έχει ωφελήσει σε τίποτα. Καταστροφή ανθρώπων και κοινωνικών δυνάμεων, χωρίς όφελος, πάρα μόνον για ένα άδειο πουκάμισο, για μια πανοπλία χωρίς τον ιππότη.

Πηγή