Το πρώτο βήμα για κοινό υπουργείο Οικονομικών

1/12/2012

Την Τετάρτη ο πρόεδρος Ζ. Μπαρόζο παρουσίασε την πρόταση της Επιτροπής για την επιβίωση του ευρώ. Σε 51 σελίδες περιγράφεται αναλυτικά μια διαδικασία που, στο τελικό της στάδιο, θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός κοινού υπουργείου Οικονομικών, στην έκδοση ευρωομολόγων και στην καθιέρωση φόρων υπέρ του κοινοτικού προϋπολογισμού. Βραχυπρόθεσμα, δηλαδή τους επόμενους 18 μήνες, η έμφαση δίνεται στην υλοποίηση των αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί για την οικονομική διακυβέρνηση. Μέσω της ενδυνάμωσης του Συμφώνου Σταθερότητας και της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος (δέσμευση για ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, αυστηρότεροι κανόνες εποπτείας και επιβολής προστίμων στους παραβάτες κ.λπ.) επιδιώκεται η ανάκτηση της εμπιστοσύνης των αγορών στα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών. Η υιοθέτηση κοινών αρχών ρύθμισης και εποπτείας των τραπεζών, καθώς και η δημιουργία κοινής εποπτικής Αρχής, που θα έχει την αρμοδιότητα να «κλείνει» τράπεζες, θεωρούνται απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε να επιτραπεί στις προβληματικές τράπεζες να λαμβάνουν κεφάλαια απευθείας από τον ESM.

Προϋπολογισμός

Η Επιτροπή καλεί, επίσης, τα κράτη-μέλη, να καταλήξουν το ταχύτερο δυνατό στο νέο κοινοτικό προϋπολογισμό για την περίοδο 2014-20, ώστε στη συνέχεια να αξιοποιηθούν τα κεφάλαιά του για να επιβραβεύονται τα κράτη που εφαρμόζουν τις συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις και να τιμωρούνται τα «απείθαρχα». Προτείνεται, τέλος, τα κράτη-μέλη να εκπροσωπούνται στα διεθνή forum από κοινού, δηλαδή να υπάρχει μία «θέση» στο ΔΝΤ ή τους G-20, προκειμένου αυτή να έχει μεγαλύτερη διεθνή επιρροή από ό,τι έχουν σήμερα τα κράτη-μέλη μεμονωμένα. Μεσοπρόθεσμα, δηλαδή ύστερα από 18 μήνες και με ορίζοντα πενταετίας, προτείνεται να εκχωρηθούν στα κοινοτικά όργανα μεγαλύτερες αρμοδιότητες επί των προϋπολογισμών των κρατών-μελών. Η Επιτροπή θα έχει πλέον αρμοδιότητες να επιβάλει στις εθνικές κυβερνήσεις αναθεώρηση των προϋπολογισμών, εφόσον κρίνεται ότι αυτοί δεν είναι συμβατοί με τις κοινοτικές κατευθύνσεις. Προτείνεται, επίσης, να υπάρξουν κοινά φορολογικά έσοδα για τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, που θα αξιοποιούνται, προκειμένου να υποστηρίζονται διαρθρωτικές αλλαγές σε κράτη που τις έχουν ανάγκη.

Χρέος
Παράλληλα με τις αλλαγές αυτές, το σχέδιο της Επιτροπής προβλέπει τη δημιουργία ενός ταμείου αποπληρωμής του χρέους των κρατών-μελών που υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ και η έκδοση ευρωομολόγων.

Τα δύο αυτά εργαλεία εκτιμάται ότι θα περιορίσουν τις διαφορές στο κόστος εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους των κρατών-μελών και θα διευκολύνουν τη λειτουργία της ΟΝΕ. Ο βασικός λόγος που όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις έχουν μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα είναι ότι απαιτούν τροποποιήσεις στις ευρωσυνθήκες. Μακροπρόθεσμα, δηλαδή ύστερα από 5 χρόνια και αφού έχουν προηγηθεί τα παραπάνω, η Επιτροπή προτείνει την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, χωρίς όμως να γίνεται ξεκάθαρη αναφορά στη δημιουργία ενός κοινού ταμείου εγγύησης καταθέσεων. Ως στόχος αναφέρεται η σταδιακή δημιουργία ενός κοινού υπουργείου Οικονομικών, στο πλαίσιο της Επιτροπής, που θα διαχειρίζεται τους κοινούς πόρους και θα επιδιώκει τη σταθεροποίηση όποιων οικονομιών αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Στην πρόταση αναφέρεται ότι όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν και τη μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση, τουλάχιστον μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης, ώστε να υπάρξει δημοκρατική νομιμοποίηση των νέων θεσμών. Σε πρώτη φάση κάτι τέτοιο προϋποθέτει την ενδυνάμωση του Ευρωκοινοβουλίου, δηλαδή του μόνου κοινοτικού οργάνου με άμεση δημοκρατική εντολή.

Ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων θα πρέπει επίσης να ενισχυθεί, με την εκχώρηση αρμοδιοτήτων παρέμβασης και ελέγχου επί των κοινοτικών οργάνων. Στο σημείο αυτό το σχέδιο είναι αρκετά «θόλο», καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα πολύπλοκο και ευαίσθητο ζήτημα. Αυτή, όμως είναι και η ουσία του προβλήματος των προτάσεων: Εξαντλούνται σε θεσμικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη λειτουργία και ανάπτυξη των σημερινών θεσμών, θεωρώντας ως δεδομένη την εφαρμογή των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών που σήμερα ακολουθούνται.

Εργαλεία
Ως πρόβλημα της Ευρωζώνης προκρίνεται, δηλαδή, η απουσία των κατάλληλων θεσμικών εργαλείων και ο ελλιπής συντονισμός. Μόνο που όλα αυτά ελάχιστα έχουν να κάνουν με τη βαθιά ύφεση που αντιμετωπίζουν σήμερα οι οικονομίες της Ευρωζώνης, εξαιτίας των πολιτικών λιτότητας και των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Η ύπαρξη των νέων «εργαλείων» θα ενισχύσει τις πολιτικές αυτές και άρα θα εντείνει το πρόβλημα. Εφόσον υιοθετηθούν οι προτάσεις της Επιτροπής, θα ολοκληρωθεί η μετατροπή της Ε.Ε. από μια κοινή αγορά με θεμέλιο λίθο τη δημοκρατία και το κοινωνικό κράτος, σε ένα υπερεθνικό μόρφωμα που θα στηρίζεται στις νεοφιλελεύθερες αρχές και άρα θα πρέπει να αντιμετωπίζει όλο και μεγαλύτερες ανισότητες, να προσφεύγει όλο και πιο συχνά στην καταστολή και να δικαιολογεί όλο και πιο δύσκολα την ύπαρξή του στους Ευρωπαίους πολίτες που γεννήθηκαν σε μια «άλλη Ευρώπη» και σίγουρα δεν ονειρεύονταν το μέλλον τους ως ένα υβρίδιο Αμερικανού με Κινέζο.

Ευρωομόλογα
Δημιουργία μεγάλης αγοράς τίτλων

ΘΑ ΕΚΔΟΘΟΥΝ βραχυχρόνιοι τίτλοι δανεισμού (1-2 ετών) που σταδιακά θα αντικαταστήσουν τις εκδόσεις εντόκων γραμματίων των κρατών-μελών. Θα δημιουργηθεί, έτσι, μια μεγάλη αγορά ομοιογενών τίτλων, τους οποίους θα μπορούν να χρησιμοποιούν ως ενέχυρο δανεισμού οι τράπεζες από την ΕΚΤ. Τους πόρους που θα προκύπτουν θα τους διαχειρίζεται, πρωτογενώς, το κοινό υπουργείο Οικονομικών, που θα υπάγεται στην Επιτροπή. Προκειμένου το κόστος δανεισμού να είναι χαμηλό, τα κράτη-μέλη θα προσφέρουν εγγυήσεις έναντι των οποίων θα εκδίδονται οι τίτλοι.

Εγγυήσεις από τα κράτη-μέλη
Ταμείο αποπληρωμής χρέους

Θα δημιουργηθεί ένα κοινό ταμείο αποπληρωμής χρέους, στο οποίο θα περιέλθουν όλα τα χρέη των κρατών-μελών άνω του ορίου του 60% του ΑΕΠ που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας. Το Ταμείο θα εκδίδει ομόλογα για τα οποία όλα τα κράτη-μέλη θα προσφέρουν εγγυήσεις, ώστε το κόστος δανεισμού να είναι χαμηλό. Οι πόροι από αυτά τα ομόλογα θα εξυπηρετούν τα χρέη που θα μεταφερθούν στο ταμείο. Τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να αποπληρώσουν αυτά τα χρέη σε ορίζοντα 25ετίας, βάσει ενός προκαθορισμένου και εξαιρετικά αναλυτικού χρονοδιαγράμματος.

Το κόστος εξυπηρέτησης, όμως, του χρέους δεν θα είναι εκείνο που θα είχε μόνο του το κάθε κράτος αλλά το κοινό κόστος δανεισμού του ταμείου. Η όλη πρακτική θα μπορούσε να δημιουργήσει αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν πρόβλημα «ηθικού κινδύνου» - δηλαδή τα κράτη με υψηλό χρέος να μην έχουν κίνητρο να το περιορίσουν, εκμεταλλευόμενα το χαμηλό κόστος εξυπηρέτησής του. Για τον λόγο αυτό τα κράτη που θα μεταφέρουν χρέος στο Ταμείο θα υποχρεούνται σε πολιτικές δημοσιονομικής εξυγίανσης και διαρθρωτικών αλλαγών, αντίστοιχες εκείνων που περιλαμβάνουν τα Μνημόνια. Θα προβλέπεται, επίσης, η δέσμευση μέρους των φορολογικών εσόδων για την αποπληρωμή του χρέους, περίπου όπως συμβαίνει σήμερα με την Ελλάδα και τον ειδικό λογαριασμό για το χρέος.

Πηγή