15/11/2012
Τον περασμένο μήνα ήταν η Αθήνα. Την επόμενη εβδομάδα θα είναι η Λισαβόνα. Με έναν τουριστικό γύρο λιτότητας, η Γερμανίδα καγκελάριος Άγκελα Μέρκελ ανακοινώνει το βραχυπρόθεσμο σχέδιό της για το ευρώ. Εφόσον οι κυβερνήσεις της περιφέρειας προσπαθούν, τουλάχιστον, να υπακούσουν στις προϋποθέσεις του κέντρου, η ΕΚΤ θα γλιτώσει αυτούς που βαδίζουν στο χείλος του γκρεμού από την πτώση στην άβυσσο. Θα υπάρξουν, οπωσδήποτε, δράματα - ήδη τα βλέπουμε στην επικίνδυνη διπλωματία για την Ελλάδα. Αλλά δεν θα επιτραπεί σε καμία κρατική χρεοκοπία ή τραπεζική κατάρρευση να προκαλέσει κραχ.
Η εύθραυστη ανακωχή της καγκελαρίου έχει στόχο να απελευθερώσει την Ευρώπη να επικεντρωθεί στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις: πώς θα γίνει η νομισματική ένωση έτσι ώστε να είναι βιώσιμη στο μέλλον. Από κάθε άποψη, η Α. Μέρκελ κυριαρχεί στον σχεδιασμό της διαδικασίας. Η αρχή της ότι η στήριξη στην περιφέρεια πρέπει να γίνεται υπό προϋποθέσεις που θα ελέγχει το κέντρο περιλαμβάνεται τόσο στο νέο δημοσιονομικό σύμφωνο όσο και στην προσπάθεια επικέντρωσης της τραπεζικής εποπτείας. Όμως, με μια ειρωνική απήχηση από την ίδρυση του ευρώ, η καγκελάριος ίσως είναι έτοιμη να επιτρέψει μια άφρονα υποχώρηση, που θα δηλητηριάσει τη νομισματική ένωση όταν χτυπήσει η επόμενη κρίση.
Όταν δημιουργήθηκε το ευρώ, οι Γερμανοί πίστεψαν ότι θα έχουν την ΕΚΤ με τη μορφή της Bundesbank. Από μια άποψη, αυτό ήταν αλήθεια: η ΕΚΤ έχει ξεπεράσει και την Bundesbank στη διατήρηση χαμηλού πληθωρισμού στη Γερμανία. Όμως, όσον αφορά τη διοίκηση, οι Γερμανοί διαψεύστηκαν. Το διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ δουλεύει με το σύστημα κάθε μέλος μία ψήφος. Μόνο 2 από τα 23 μέλη είναι Γερμανοί. Στα χαρτιά, τουλάχιστον, ο διοικητής της Bundesbank δεν έχει μεγαλύτερη ισχύ από τον διοικητή της Τράπεζας της Κύπρου ή της Μάλτας.
Σε «κανονικές» εποχές, αυτή η δομή διοίκησης δούλευε μια χαρά. Οι Γερμανοί είχαν τη σταθερότητα τιμών που ήθελαν, μαζί με το ευχάριστο συναίσθημα ότι ξεπερνούσαν πρωτόγονα εθνικά κατάλοιπα. Αλλά στις «περίεργες» εποχές, οι Γερμανοί που αναπολούν την Bundesbank παθαίνουν σοκ. Καθως η κρίση έχει υποχρεώσει την ΕΚΤ να τεντώσει στα άκρα τις δικαιοδοσίες της, έχει οδηγήσει στην υιοθέτηση της πολιτικής των διασώσεων που απεχθάνεται η Bundesbank. Το γεγονός ότι η πολιτική της ΕΚΤ είναι σωστή δεν αλλάζει το γεγονός ότι πολλοί Γερμανοί τη μισούν.
Και αυτή είναι συνταγή για μπελάδες. Σε κάποιο σημείο, οι τράπεζες στην ευρωπεριφέρεια θα δείξουν και πάλι αδύναμες. Για να αποφύγουν μια ακριβή διάσωση οι Γερμανοί αξιωματούχοι θα τις πιέσουν να ξεφορτωθούν τους κινδύνους και να διευρύνουν τα κεφαλαιακά τους «μαξιλάρια». Αλλά για να αποφύγουν την οδυνηρή απομόχλευση, οι αξιωματούχοι της περιφέρειας πιθανότατα θα πάρουν την αντίθετη κατεύθυνση, προτιμώντας τη φιλανθρωπική ανοχή. Λόγω της διοικητικής δομής της ΕΚΤ, για να μην πούμε για την εγγενή δυσκολία αντιμετώπισης πανίσχυρων τραπεζιτών, είναι πολύ πιθανόν, όπως φαίνεται, η περιφέρεια να επικρατήσει και η εποπτεία να γίνει πιο ήπια.
Ας υποθέσουμε τώρα ότι οι γερμανικές ανησυχίες αποδεικνύονται σωστές: το ανεξέλεγκτο τραπεζικό ρίσκο δημιουργεί έκρηξη στο σύστημα. Το πιθανότερο είναι ότι οι περιφερειακές κυβερνήσεις ακόμη θα στενάζουν κάτω από το βάρος των χρεών και δεν θα έχουν τη δυνατότητα να σώσουν τις τράπεζές τους. Το κόστος των διασώσεων θα πέσει τότε στους μηχανισμούς, πιθανότατα στον European Stability Mechanism. Η Γερμανία διαθέτει το ένα τέταρτο από τα κεφάλαια του ESM, οπότε θα αναμένεται από αυτήν να πληρώσει σε μεγάλο βαθμό την κρίση που απεγνωσμένα προσπάθησε να αποφύγει.
Όπως αναφέρει και ο Thomas Mayer της Deutsche Bank στο νέο βιβλίο του, αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει. Οι Γερμανοί ήδη δυσανασχετούν με την πολιτική της ΕΚΤ, αν και ο πληθωρισμός παραμένει σε νάρκη. Όμως, αν αυτή η διοικητική δομή δεν αφήσει τους Γερμανούς να αποτρέψουν τις τραπεζικές κρίσεις, η δυσαρέσκεια θα γίνει οργή. Σκεφτείτε την οργή των Αμερικανών και των Βρετανών για τις διασώσεις των τραπεζιτών της πλουτοκρατίας. Φανταστείτε τώρα αυτοί οι τραπεζίτες να είναι ξένοι.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι Γερμανοί συμφώνησαν στη διοικητική δομή της ΕΚΤ επειδή οι μεταπολεμικοί ηγέτες δεν ήθελαν να προβάλουν εθνικά συμφέροντα κι επειδή ήθελαν την ευρωπαϊκή βοήθεια στη γερμανική ενοποίηση. Σήμερα οι Γερμανοί είναι πιο επιθετικοί και η ενοποίηση ανήκει στην Ιστορία. Είναι αφελές να περιμένουμε από αυτούς να ανέχονται διοικητικές ρυθμίσεις που συνδυάζουν υψηλή δυνητική φορολόγηση χωρίς την ανάλογη εκπροσώπηση.
Δεν είναι πολύ αργά η Ευρώπη να αποφύγει αυτό το λάθος. Η ΕΚΤ σκοπεύει να δημιουργήσει ένα νέο συμβούλιο, που θα εποπτεύει τους τραπεζικούς επόπτες και, παρότι θα υπόκειται στο διοικητικό της συμβούλιο, θα του παραχωρηθεί μεγάλη αυτονομία. Αυτός δεν είναι λόγος να μην μπορεί το νέο συμβούλιο τραπεζικής εποπτείας να έχει ένα σύστημα δικαιωμάτων ψήφου που θα ευνοεί τις πλουσιότερες χώρες κατά το μοντέλο των σταθμισμένων δικαιωμάτων ψήφου της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ. Βεβαίως, για να υιοθετηθεί το σταθμισμένο σύστημα ψήφων θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι η Ευρώπη δεν κατάφερε να υλοποιήσει τα υπερεθνικά της οράματα. Όμως, η κρίση αυτό το έχει ήδη δείξει καθαρά.
Ο αρθρογράφος είναι senior fellow στο Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων.
Πηγή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου