Γκίκας Χαρδούβελης: Έπρεπε να εφεύρουμε μια δική μας τρόικα

12/2/2011

Για τις νέες προοπτικές που ανοίγουν οι εξελίξεις στην Eυρωζώνη ζητήσαμε τη γνώμη του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Aθήνας Γιάννη Στουρνάρα, επιστημονικού διευθυντή του IOBE και του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πειραιά Γκίκα Xαρδούβελλη οικονομικού σύμβουλου της Eurobank.

Γκίκας Χαρδούβελης

1 H οικονομική δύναμη στον κόσμο μετατοπίζεται προς τις μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες. Στο περιβάλλον αυτό, αν η ευρωζώνη επιθυμεί να συνεχίσει να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο μέλλον θα πρέπει να ενισχύσει τη συνοχή της ώστε να αποτελεί μία μεγάλη ενιαία οικονομικά περιοχή με ένα σταθερό νόμισμα. Γι' αυτό και ο στόχος σήμερα είναι η θωράκιση του ευρώ για τις επόμενες δεκαετίες. H σημερινή κρίση αποδεικνύει ότι όταν δημιουργήθηκε η ευρωζώνη πριν από δώδεκα χρόνια δεν θωρακίστηκε με ικανοποιητικό τρόπο -ή δεν είχε τα απαιτούμενα ισχυρά θεμέλια. Βασίστηκε σε δύο πυλώνες: Την ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα όσον αφορά τη νομισματική πολιτική και το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης όσον αφορά την οικονομική πολιτική. O πρώτος πυλώνας λειτούργησε σωστά. Οι όροι λειτουργίας του δεύτερου, όμως, παραβιάστηκαν κατ' εξακολούθηση, με προεξάρχουσες χώρες τη Γαλλία και τη Γερμανία. Μία ενισχυμένη διακυβερνητική συνεργασία προϋποθέτει πιο δεσμευτικούς κοινούς κανόνες στη δημοσιονομική πολιτική.

2 Για τις περισσότερες χώρες της ευρωζώνης σημαίνει ελαφρώς πιο περιοριστική δημοσιονομική πολιτική. Για την Ελλάδα, η σημερινή προσπάθεια ενίσχυσης της συνοχής της ευρωζώνης με πιο περιοριστικούς δημοσιονομικούς κανόνες δεν επιβάλλει πολλούς περαιτέρω περιορισμούς. Kι αυτό διότι η ελληνική κρίση από μόνη της μας εξανάγκασε ήδη να περιορίσουμε τις ανεξέλεγκτες δαπάνες. Θυμηθείτε ότι οι αγορές αρνήθηκαν να συνεχίσουν να μας δανείζουν τον περασμένο Απρίλιο. Τα νέα δανεικά σταμάτησαν διότι ξαφνικά οι πιστωτές μας ανακάλυψαν ότι δεν είχαμε την ικανότητα να τους ξεπληρώσουμε. Την εξυγίανση, λοιπόν, στην Ελλάδα την επέβαλε η ίδια η ζωή, η διεθνής αγορά, όχι η τρόικα. Παραφράζοντας το γνωστό στοίχο του Kαβάφη, θα έπρεπε ούτως ή άλλως να εφεύρουμε μία δική μας τρόικα.

3 Οι νέοι όροι οικονομικής διακυβέρνησης σταθεροποιούν το οικοδόμημα της ONE και τη μακροχρόνια ευρωστία των επιμέρους οικονομιών. Βραχυπρόθεσμα, μπορεί να επιφέρουν ένα αρνητικό αποτέλεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα αποτελούν τη συνταγή της βιωσιμότητας του ενιαίου νομίσματος. Άλλωστε, η ακαδημαϊκή έρευνα δείχνει ότι η ύφεση είναι το σύνηθες επακόλουθο μίας περιόδου ανισορροπιών και υπερβολών και όχι τόσο το αποτέλεσμα αυστηρών δημοσιονομικών κανόνων.

4 H πρώτη είναι προϋπόθεση για τη δεύτερη. Πρέπει να χτίσουμε μία οικονομία ισορροπημένη, με το ρυθμό αύξησης της ζήτησης να ανταποκρίνεται στο ρυθμό αύξησης της παραγωγής. Αυτό δεν είναι εύκολο, αλλά ούτε υπάρχει άλλη επιλογή. Aν, για παράδειγμα, δείτε το ύψος των πρωτογενών δαπανών του ευρύτερου δημόσιου τομέα στο Πρόγραμμα της τρόικας, το 2009 αντιπροσώπευε το 48% της οικονομικής δραστηριότητας και το 2020 αναμένεται να αντιπροσωπεύει μόνο το 34%.

1 Σε ποιες μεγάλες παγκόσμιες οικονομικές προκλήσεις απαντά η αναζήτηση συνολικής θωράκισης της ευρωζώνης και τα βήματα προς την οικονομική διακυβέρνηση; Είναι βήματα επαρκή απέναντι σε νομίσματα και οικονομίες ενιαίων κρατών, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα;

2 Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τις δημοσιονομικά προβληματικές χώρες της ευρωζώνης η συνολική θωράκιση-οικονομική διακυβέρνηση; Σημαίνει περισσότερη προσπάθεια από τα επί μέρους προγράμματα δημοσιονομικής εξυγίανσης;

3 Οι όροι της θωράκισης-οικονομικής διακυβέρνησης θα κινδυνεύσουν να οδηγήσουν όπως λέγεται κατά κόρον το νότο της ευρωζώνης και στη συνέχεα το σύνολό της σε χρόνια ύφεση.

4 Δημοσιονομική εξυγίανση-ανάπτυξη: Ασύμβατες στοχεύσεις ή η πρώτη προϋπόθεση για τη δεύτερη;

Γιάννης Στουρνάρας: Ο μήνας του μέλιτος έληξε με τη Lehman

1 H οικονομική και νομισματική ένωση της Ευρώπης είχε ορισμένα σοβαρά λάθη αρχιτεκτονικής από τη γέννησή της. Ήταν και είναι νομισματική ένωση αλλά πολύ λίγο οικονομική και δημοσιονομική Ένωση. Όσο υπήρχε παγκόσμια ευφορία στις χρηματoπiστωτικές αγορές αυτό το σημαντικό κενό αρχιτεκτονικής δεν δημιουργούσε πρόβλημα. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές ανακύκλωναν χωρίς προβλήματα τα πλεονάσματα των ώριμων οικονομιών του ευρωπαϊκού βορρά προς τις λιγότερες ώριμες οικονομίες του ευρωπαϊκού νότου. Αυτός ο μήνας του μέλιτος έληξε με την κατάρρευση της Lehman Brothers του 2008, την αποκάλυψη των δημοσιονομικών προβλημάτων της Ελλάδας και των προβλημάτων των τραπεζών της Ιρλανδίας και άλλων κρατών - μελών. Επομένως η οικονομική διακυβέρνηση που επιχειρείται να ενισχυθεί τώρα ακριβώς προσπαθεί να απαλείψει αυτά τα λάθη του παρελθόντος. Και με τον τρόπο αυτό να κάνει πιο συνεκτική την οικονομική και νομισματική ένωση της Ευρώπης και επομένως πιο ανταγωνιστική προς την Αμερική και την Ασία.

2 Καταρχήν σημαίνει περισσότερος χρόνος για την προσαρμογή. Κάτι που είναι εντελώς απαραίτητο, διότι με την τύφλωση από την οποία πάσχουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές σήμερα δεν θα ήταν καθόλου εύκολο τόσο για την Ελλάδα όσο και στα άλλη κράτη - μέλη υπό πίεση να εφαρμόσουν τα προγράμματα προσαρμογής τους. Τα προγράμματα προσαρμογής τα οποία ζητά σε αντάλλαγμα η Γερμανία για να παράσχει τις εγγυήσεις της δεν θεωρώ ότι θα επιβαρύνουν την Ελλάδα με νέα μέτρα πέραν αυτών που λαμβάνει σήμερα. Αυτό βεβαίως που θα συμβεί είναι ότι η Ελλάδα θα πρέπει από τώρα και στο εξής να επιδείξει δημοσιονομική πειθαρχία. Και ποτέ πια στο μέλλον δεν θα μπορεί να ακολουθεί τις ανεύθυνες πολιτικές της τελευταίας περιόδου.

3 Οχι, αρκεί η Γερμανία και οι άλλες χώρες που καλούνται να πληρώσουν και που έχουν πλεονάσματα να αντιληφθούν κάτι που ο Κέινς το είχε αναφέρει από το 1944 κατά την ιδρυτική συνδιάσκεψη του Bretton Woods: ότι προσαρμογή πρέπει να υφίστανται τόσο οι χώρες με ελλείμματα όσο και οι χώρες με πλεονάσματα. Αυτή θα πρέπει να είναι η βάση για τη νέα οικονομική διακυβέρνηση.

4 Η πρώτη αναγκαία προϋπόθεση για τη δεύτερη, αλλά όχι όμως και επαρκής μαζί με τη δημοσιονομική εξυγίανση απαιτούνται μέτρα για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας, την απελευθέρωση των αγορών και των επαγγελμάτων, την απάλειψη των εμποδίων στην επιχειρηματικότητα και κυρίως τη χρήση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, ενδεχομένως φέρνοντας χρονικά πιο μπροστά τους κοινοτικούς πόρους του ΕΣΠΑ. Διότι η Ελλάδα και οι άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου που βρίσκονται υπό πίεση, χρειάζονται αυτούς τους πόρους τώρα και όχι αργότερα.

Πηγή